Thanh toán quốc tế là gì? Phương thức và cách hoạt động

Một giao dịch với đối tác nước ngoài có thể phát sinh chậm trễ, chênh lệch tỷ giá hoặc chi phí ngoài dự kiến nếu phương thức và điều kiện thanh toán không được xác định rõ ngay từ đầu. Hiểu thanh toán quốc tế là gì, cách thức hoạt động, các phương thức phổ biến và những rủi ro có thể gặp phải sẽ giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát dòng tiền và hạn chế phát sinh không mong muốn. Hãy cùng WorldFirst tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Thanh toán quốc tế là gì?

Thanh toán quốc tế là quá trình thực hiện nghĩa vụ chi trả và nhận tiền giữa các tổ chức hoặc cá nhân ở những quốc gia khác nhau. Hình thức này thường phát sinh từ hoạt động mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, đầu tư hoặc các giao dịch kinh tế toàn cầu.

Trong xuất nhập khẩu, thanh toán quốc tế thường xuất hiện khi một doanh nghiệp tại Việt Nam mua hàng từ nhà cung cấp nước ngoài hoặc bán hàng cho khách hàng ở thị trường quốc tế. Khác với chuyển khoản trong nước, giao dịch này thường phức tạp hơn do có thể liên quan đến nhiều loại tiền tệ, ngân hàng trung gian, hệ thống thanh toán và yêu cầu kiểm tra chứng từ.

Về cơ bản, một giao dịch thanh toán quốc tế thường diễn ra theo trình tự sau:

1. Hai bên thống nhất điều khoản thanh toán trong hợp đồng gồm giá trị, loại tiền, thời hạn, phương thức thanh toán và cách phân bổ chi phí.
2. Bên thanh toán chuẩn bị thông tin và chứng từ theo yêu cầu của ngân hàng hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ.
3. Tiền được chuyển trực tiếp hoặc chuyển đổi ngoại tệ sang đồng tiền thanh toán phù hợp nếu cần.
4. Lệnh thanh toán được xử lý qua ngân hàng, mạng lưới thanh toán hoặc ngân hàng trung gian tùy tuyến giao dịch.
5. Người thụ hưởng nhận tiền và hai bên đối chiếu số tiền thực nhận với hợp đồng, hóa đơn hoặc công nợ.

Với doanh nghiệp thường xuyên giao dịch tại nhiều thị trường, việc tập trung các bước nhận, giữ, chuyển đổi ngoại tệ và chi trả cho đối tác trên cùng một nền tảng có thể giúp theo dõi và kiểm soát dòng tiền thuận tiện hơn. WorldFirst cung cấp giải pháp tài khoản doanh nghiệp hỗ trợ quản lý các hoạt động thanh toán quốc tế này trên cùng một hệ thống.

Thanh toán quốc tế diễn ra từ lúc hai bên ký hợp đồng đến người thụ hưởng nhận được tiền

Một số phương thức thanh toán quốc tế phổ biến hiện nay

Không có một phương thức thanh toán quốc tế nào là phù hợp với mọi hợp đồng. Người bán thường muốn nhận tiền càng sớm càng tốt, trong khi người mua muốn giữ tiền cho đến khi chắc chắn hàng hóa hoặc dịch vụ được thực hiện đúng thỏa thuận. Chính vì vậy, việc lựa chọn phương thức thanh toán cần phải cân bằng giữa rủi ro, chi phí, tốc độ và mức độ tin cậy giữa hai bên.

Phương thức thanh toán T/T (Telegraphic Transfer)

Thanh toán T/T (Telegraphic Transfer – Chuyển tiền điện tử quốc tế) là phương thức người mua yêu cầu ngân hàng hoặc đơn vị thanh toán chuyển tiền trực tiếp đến tài khoản của người bán ở nước ngoài. Giao dịch T/T có thể được xử lý qua mạng lưới ngân hàng quốc tế và đi qua ngân hàng trung gian tùy theo loại tiền và tuyến thanh toán.

Các hình thức thanh toán T/T phổ biến

• T/T trả trước (T/T in advance): Người mua thanh toán một phần hoặc toàn bộ tiền hàng trước khi người bán giao hàng.
• T/T trả ngay (T/T at sight): Người mua thanh toán ngay khi nhận được hàng và bộ chứng từ theo thỏa thuận.
• T/T trả sau (T/T at X day hoặc Deferred T/T): Người mua thanh toán sau một khoảng thời gian nhất định (chẳng hạn 30, 45 hoặc 60 ngày) kể từ khi nhận hàng và chứng từ.

Ưu điểm: Thủ tục đơn giản, thời gian xử lý nhanh và chi phí thấp, khoảng 0.2% đến 0.25% tổng giá trị giao dịch.

Hạn chế: Phụ thuộc vào thời điểm trả tiền, người mua có thể mất tiền khi trả trước, còn người bán có thể bị chậm hoặc không thanh toán khi trả sau. Để hạn chế rủi ro, hai bên nên kiểm tra uy tín đối tác, quy định rõ điều kiện thanh toán và chia nhỏ các đợt thanh toán.

Thanh toán T/T có thủ tục đơn giản, thời gian xử lý nhanh và chi phí thấp

Phương thức nhờ thu chứng từ (Collection)

Nhờ thu chứng từ phù hợp khi người bán muốn kiểm soát bộ chứng từ trước khi người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Theo đó, người bán giao bộ chứng từ cho ngân hàng và yêu cầu thu tiền từ người mua theo chỉ thị nhờ thu. Ngân hàng chỉ xử lý chứng từ, không cam kết thanh toán.

Các hình thức thanh toán nhờ thu

• D/P (Documents against Payment – Nhờ thu trao chứng từ trả ngay): Ngân hàng chỉ giao bộ chứng từ sau khi người mua hoàn tất thanh toán.
• D/A (Documents against Acceptance – Nhờ thu trao chứng từ trả chậm): Người mua nhận bộ chứng từ sau khi ký chấp nhận thanh toán trên hối phiếu trả chậm, vào thời điểm đã thỏa thuận trong tương lai.

Ưu điểm: Thủ tục đơn giản và chi phí thường thấp hơn L/C, khoảng 0.15% đến 0.25% tổng giao dịch, đồng thời giúp người bán kiểm soát chứng từ tốt hơn, đặc biệt với D/P.

Hạn chế: Người mua vẫn có thể từ chối thanh toán hoặc nhận chứng từ. Với D/A, rủi ro cao hơn do người bán đã giao chứng từ nhưng chưa nhận tiền. Để hạn chế rủi ro, bạn nên đánh giá uy tín đối tác, ưu tiên D/P khi phù hợp và quy định rõ thời hạn, trách nhiệm thanh toán.

Thanh toán nhờ thu chứng từ có thủ tục đơn giản và chi phí thấp

Phương thức tín dụng chứng từ L/C (Letter of Credit)

Với những giao dịch giá trị lớn hoặc đối tác mới, phương thức tín dụng chứng từ L/C giúp giảm rủi ro thanh toán nhờ có cam kết từ ngân hàng phát hành. Ngân hàng sẽ thanh toán cho người bán khi bộ chứng từ được xuất trình phù hợp với các điều khoản đã quy định trong thư tín dụng.

Tuy nhiên, bạn cần lưu ý rằng ngân hàng chỉ xem xét chứng từ, không trực tiếp kiểm tra hàng hóa hoặc chất lượng thực tế. Vì vậy, hai bên cần thống nhất rõ các yêu cầu về hóa đơn, vận đơn và chứng từ liên quan ngay từ đầu.

Ưu điểm 

• Tăng mức độ bảo đảm thanh toán cho người bán.
• Giúp người mua kiểm soát việc thanh toán thông qua bộ chứng từ đã thỏa thuận.
• Phù hợp với giao dịch giá trị lớn, từ 20,000 đến 50,000 USD trở lên hoặc giữa các đối tác chưa có nhiều lịch sử hợp tác.

Hạn chế

• Chi phí và thủ tục thường cao hơn T/T hoặc nhờ thu, khoảng 0.1% đến 0.5% tổng giá trị L/C kèm theo các khoản cố định từ ngân hàng. Bạn nên cân nhắc tổng chi phí so với giá trị và mức độ rủi ro của giao dịch.
• Chứng từ không khớp với điều khoản L/C có thể khiến thanh toán bị chậm hoặc phát sinh thêm phí xử lý. Hai bên nên quy định yêu cầu chứng từ rõ ràng và kiểm tra kỹ trước khi xuất trình.

Tín dụng chứng từ L/C có độ an toàn cao, phù hợp giao dịch giá trị lớn

Phương thức ghi sổ (Open Account)

Với các đối tác đã có mức độ tin cậy cao, Open Account cho phép người mua nhận hàng hoặc dịch vụ trước và thanh toán sau theo thời hạn đã thỏa thuận. Kỳ hạn phổ biến thường có thể là 30, 60 hoặc 90 ngày, tùy điều kiện hợp động và quan hệ giao dịch giữa hai bên.

Ưu điểm

• Giảm áp lực dòng tiền cho người mua do chưa phải thanh toán ngay.
• Tạo điều kiện thanh toán linh hoạt, hỗ trợ người bán tăng khả năng cạnh tranh.
• Phù hợp với các đối tác đã có lịch sử giao dịch ổn định và khả năng thanh toán tốt.

Hạn chế

• Người bán chịu rủi ro công nợ cao hơn vì đã giao hàng nhưng chưa nhận được tiền. Để hạn chế rủi ro, bạn nên kiểm tra năng lực tài chính, lịch sử thanh toán và thiết lập hạn mức công nợ phù hợp cho từng đối tác.
• Thời hạn thanh toán dài có thể gây áp lực lên dòng tiền của người bán. Doanh nghiệp có thể rút ngắn thời hạn với khách hàng mới, theo dõi công nợ theo từng hóa đơn hoặc cân nhắc bảo hiểm tín dụng khi cần.

Phương thức ghi sổ phù hợp khi thanh toán cho các đối tác đã có mức độ tin cậy cao

Các điều kiện thanh toán quốc tế

Để hạn chế tranh chấp và kiểm soát tốt chi phí, hai bên nên thống nhất rõ các điều kiện thanh toán ngay trong hợp đồng. Nội dung cần xác định không chỉ là phương thức trả tiền mà còn gồm loại tiền, thời điểm và địa điểm hoàn tất nghĩa vụ thanh toán.

• Đồng tiền thanh toán: Xác định loại tiền được sử dụng để thanh toán như USD, EUR, GBP, AUD hoặc đồng tiền khác do hai bên thỏa thuận. Việc lựa chọn cần tính đến khả năng chuyển đổi ngoại tệ, biến động tỷ giá và chi phí phát sinh.
• Thời gian thanh toán: Quy định rõ thời điểm người mua phải thanh toán, có thể là trả trước, trả ngay hoặc trả sau theo kỳ hạn đã thống nhất. Mốc thời gian nên được ghi cụ thể trong hợp đồng để tránh cách hiểu khác nhau giữa hai bên.
• Địa điểm thanh toán: Xác định nơi nghĩa vụ thanh toán được thực hiện, thường gắn với ngân hàng hoặc tài khoản nhận tiền của một trong hai bên. Điều kiện này có thể ảnh hưởng đến tuyến chuyển tiền và các khoản phí liên quan.
• Phương thức thanh toán: Quy định cách thức thực hiện giao dịch như T/T, nhờ thu chứng từ, L/C hoặc Open Account. Phương thức nên được lựa chọn dựa trên giá trị hợp đồng, mức độ tin cậy giữa hai bên, chi phí và khả năng chấp nhận rủi ro.

Nên chọn phương thức thanh toán quốc tế nào?

Mỗi phương thức thanh toán có mức độ rủi ro, chi phí và yêu cầu kiểm soát khác nhau. Bạn nên lựa chọn dựa trên độ tin cậy của đối tác, giá trị giao dịch, quy định chứng từ, tốc độ xử lý và khả năng quản lý công nợ.

Lưu ý: Không nên chọn phương thức chỉ dựa trên chi phí hoặc mức độ an toàn. Phương thức phù hợp cần cân bằng được rủi ro, dòng tiền, chi phí và quyền lợi của cả người mua lẫn người bán.

Bạn nên lựa chọn phương thức thanh toán dựa trên độ tin cậy của đối tác và giá trị giao dịch

Tổng hợp các chi phí thanh toán quốc tế

Chi phí thanh toán quốc tế có thể gồm nhiều khoản ngoài phí chuyển tiền ban đầu. Tùy phương thức, loại tiền và tuyến giao dịch, doanh nghiệp có thể phát sinh thêm phí SWIFT, ngân hàng trung gian, chuyển đổi ngoại tệ hoặc xử lý chứng từ. Do vậy, bạn nên ước tính tổng chi phí thực tế trước khi thực hiện giao dịch để hạn chế phát sinh ngoài dự kiến.

Các mức phí trên chỉ mang tính tham khảo và có thể thay đổi theo ngân hàng, loại tiền, quốc gia nhận và phương thức thanh toán. Vì vậy, doanh nghiệp nên so sánh tổng số tiền phải trả, tỷ giá áp dụng và số tiền người thụ hưởng thực nhận thay vì chỉ dựa vào mức phí chuyển tiền ban đầu.

Những rủi ro thường gặp khi thanh toán quốc tế

Thanh toán quốc tế có thể chịu tác động từ khả năng thanh toán của đối tác, biến động tỷ giá, gian lận và thay đổi quy định tại từng thị trường. Doanh nghiệp khi kinh doanh toàn cầu nên nhận diện trước các rủi ro chính để lựa chọn phương thức thanh toán và biện pháp kiểm soát phù hợp.

• Rủi ro tín dụng: Người mua có thể chậm hoặc không thanh toán sau khi nhận hàng. Ngược lại, người bán có thể không thực hiện đúng cam kết sau khi đã nhận tiền. Doanh nghiệp nên kiểm tra uy tín đối tác, quy định rõ điều kiện thanh toán và cân nhắc thanh toán L/C hoặc các biện pháp bảo đảm với giao dịch giá trị lớn.
• Rủi ro tỷ giá: Biến động tỷ giá từ thời điểm ký hợp đồng đến ngày thanh toán có thể làm tăng chi phí hoặc giảm giá trị khoản tiền thực nhận. Hai bên nên thống nhất rõ đồng tiền thanh toán và chủ động lựa chọn thời điểm chuyển đổi ngoại tệ phù hợp.
• Rủi ro gian lận và tội phạm mạng: Email, hóa đơn hoặc thông tin tài khoản nhận tiền có thể bị giả mạo, dẫn đến chuyển tiền sai đối tượng. Bạn nên xác minh lại mọi thay đổi về thông tin thanh toán qua kênh liên lạc độc lập trước khi thực hiện giao dịch.
• Rủi ro pháp lý và chính sách: Quy định về ngoại hối, thuế, kiểm soát vốn và chuyển tiền khác nhau giữa các quốc gia và có thể thay đổi theo thời gian. Nhà bán hàng nên kiểm tra yêu cầu tại cả nước gửi và nước nhận, đồng thời chuẩn bị đầy đủ chứng từ trước khi thanh toán.

Thanh toán quốc tế có thể gặp rủi ro tín dụng, tỷ giá, gian lận và pháp lý

Quy định về thanh toán quốc tế tại Việt Nam

Hoạt động thanh toán quốc tế tại Việt Nam phải tuân thủ các quy định liên quan đến ngoại hối, thuế, bảo mật thông tin và phòng chống rửa tiền. Theo Nghị định 52/2024/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/07/2024, các giao dịch này phải phù hợp pháp luật về quản lý ngoại hối, bảo vệ dữ liệu người dùng, an ninh mạng, quản lý thuế, phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và các điều ước, thỏa thuận quốc tế về thanh toán mà Việt Nam tham gia.

Một số nguyên tắc doanh nghiệp cần lưu ý gồm:

• Thực hiện qua đơn vị đủ điều kiện: Ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài chỉ được tham gia hệ thống thanh toán quốc tế khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Với một số dịch vụ thanh toán quốc tế, giao dịch phải được thực hiện thông qua ngân hàng được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận.
• Cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác: Các bên liên quan có trách nhiệm cung cấp thông tin cần thiết kịp thời và đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý đối với giao dịch toàn cầu.
• Được thỏa thuận áp dụng tập quán thương mại quốc tế: Các bên có thể áp dụng tập quán do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành hoặc tập quán thương mại khác, với điều kiện không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với hoạt động thanh toán quốc tế, đồng thời quản lý việc tham gia hệ thống thanh toán quốc tế của các tổ chức đủ điều kiện. Tùy mục đích và tính chất giao dịch, doanh nghiệp có thể phải cung cấp hợp đồng, hóa đơn, thông tin người thụ hưởng và các chứng từ liên quan. Trước khi thanh toán, bạn nên kiểm tra kỹ mục đích giao dịch, loại ngoại tệ, thông tin người nhận, hồ sơ cần chuẩn bị và đơn vị thanh toán để hạn chế chậm xử lý hoặc phải bổ sung chứng từ.

FAQ – Câu hỏi thường gặp về thanh toán quốc tế

Thanh toán quốc tế mất bao lâu?

Thanh toán quốc tế thường mất từ vài phút đến 5 ngày làm việc, tùy vào phương thức giao dịch, loại tiền, quốc gia nhận và hệ thống xử lý của ngân hàng hoặc đơn vị thanh toán. Với các giao dịch chuyển tiền quốc tế thông thường, thời gian có thể nhanh hơn nếu tuyến thanh toán được xử lý trực tiếp. Ngược lại, giao dịch qua ngân hàng trung gian, cần kiểm tra chứng từ hoặc thực hiện bằng L/C, nhờ thu chứng từ có thể mất nhiều thời gian hơn.

Phương thức thanh toán quốc tế nào ít rủi ro nhất?

Phương thức tín dụng chứng từ (Letter of Credit – L/C) thường được đánh giá có mức độ rủi ro thấp cho cả người mua và người bán. Ngân hàng phát hành cam kết thanh toán cho người bán khi bộ chứng từ đáp ứng đúng các điều kiện của L/C, đồng thời giúp người mua kiểm soát việc thanh toán thông qua chứng từ đã thỏa thuận. Tuy nhiên, L/C không loại bỏ hoàn toàn rủi ro vì ngân hàng chỉ kiểm tra chứng từ, không trực tiếp kiểm tra chất lượng hàng hóa. Do đó, hai bên vẫn cần quy định rõ điều khoản hợp đồng và kiểm tra kỹ chứng từ trước khi thực hiện giao dịch.

Thanh toán quốc tế cần những thông tin gì?

Thanh toán quốc tế thường yêu cầu đầy đủ thông tin người nhận, thông tin ngân hàng và chứng từ liên quan đến giao dịch. Trước khi gửi lệnh, bạn nên kiểm tra kỹ tên người thụ hưởng, số tài khoản và mã ngân hàng để tránh giao dịch bị chậm, hoàn trả hoặc phải tra soát. Với giao dịch thương mại, việc chuẩn bị sẵn hợp đồng, hóa đơn và các chứng từ liên quan cũng giúp quá trình xác minh được xử lý thuận lợi hơn.

Hiểu rõ thanh toán quốc tế là gì giúp doanh nghiệp lựa chọn cách thức giao dịch phù hợp với giá trị hợp đồng, mức độ tin cậy của đối tác, chi phí, tỷ giá và yêu cầu chứng từ. Tùy từng trường hợp, doanh nghiệp có thể cân nhắc T/T, nhờ thu chứng từ, L/C hoặc Open Account để cân bằng giữa tốc độ, chi phí và rủi ro. Để quản lý các khoản thu, chi toàn cầu thuận tiện hơn, WorldFirst cung cấp giải pháp hỗ trợ nhận tiền, giữ số dư đa tiền tệ, chuyển đổi ngoại tệ và thanh toán quốc tế trên cùng một nền tảng.

Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo và không cấu thành tư vấn pháp lý hoặc tư vấn chuyên nghiệp. Bài viết này không nên được coi là một đề nghị hoặc lời mời mua hay bán bất kỳ sản phẩm hoặc dịch vụ tài chính nào được quản lý. WorldFirst không đưa ra bất kỳ tuyên bố hay bảo đảm nào về tính chính xác, đầy đủ hoặc khả năng áp dụng của nội dung, và độc giả được khuyến khích tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý hoặc các chuyên gia khác để được tư vấn phù hợp với tình huống cụ thể của họ. WorldFirst từ chối rõ ràng mọi trách nhiệm pháp lý đối với bất kỳ người nào liên quan đến hậu quả của bất kỳ hành động nào được thực hiện hoặc không được thực hiện hoàn toàn hoặc một phần dựa trên bài viết này.